روش بحث گروهی گامی به سوی تعامل و خود شکوفایی

روش بحث گروهی گامی به سوی تعامل  و خود شکوفایی

   مقدمه:

 اصولاً تدریس فرایندی است که در آن نکات مجهول از طریق شیوه­های مختلفی برای دانش­آموز به معلومات تبدیل می­شود و به آموخته­های فرد اضافه می­گردد. سازوکار انتقال مفاهیم در فضایی به نام کلاس درس، برای افرادی که دانش­آموز شناخته می­شوند، به­وسیله­ی شخصی به نام معلم، بایستی از طریق روش­هایی انجام گیرد که با جمعیت کلاس، محتوای درس، زمان در نظر گرفته شده و امکانات موجود تناسب و هماهنگی داشته باشد. بنابراین فعالیت آموزشی و روش­های به­کار­گرفته شده باید به شیوه­ای انجام گیرد که حدالامکان از کارایی بهتر و بازده مناسب­تری برخوردار باشد؛ برای دست­یابی به اهداف آموزشی و تربیتی به نظر می­رسد، مهم­ترین عامل، انتخاب روشی است که از طریق آن مطالب منتقل می­شود.

بر همین اساس در این نوشته از میان روش­های فعّال تدریس، بر"روش بحث گروهی" تأکید می­شود تا وسیله­ای باشد جهت یادآوری همکاران محترم و شاید فرصتی برای بازنگری در به کارگیری این روش کارآمد، فراهم گردد.

·   توضیحاتی درباره­ی روش بحث گروهی:

نکته­ی اساسی در این روش سهیم شدن فراگیر در جریان تدریس است. فعّال بودن دانش­آموز در فرایند یادگیری و انتقال مفاهیم، نکته­ی مهمی است که باید مورد توجه قرار گیرد. قابل ذکر است که در این روش، موضوع مطرح شده برای بحث گروهی باید متناسب با اطلاعات و تجربیات دانش­آموزان باشد تا توانایی بررسی و اظهار نظر داشته باشند. دراین روش، دانش­آموز با شرکت فعّال در مباحث درسی ابعاد مختلف یک موضوع را مورد بررسی قرار می­دهد و در پایان شناخت عمیق­تری نسبت به موضوع مورد نظر  به دست می­آورد، البته رسیدن به این نوع شناخت با کمک معلم صورت می­گیرد. در این جریان وی موظف است بحث را هدایت و نظرات را سازماندهی­کند، نتایج بحث گروهی را جمع بندی نماید و از مطالب آموخته شده ارزشیابی به عمل آورد، همچنین در طول کلاس، معلم بر کم و کیف بحث­ها نظارت می­کند تا مبادا، فرد مشخصی، سررشته­ی سخن را به دست گیرد و مانع مشارکت دیگر دانش­آموزان شود و یا از موضوع اصلی دور شوند.

·   مراحل تدریس روش بحث گروهی:          

1ـ دانش­آموزان را به گروه­های مشخصی تقسیم می­کنیم(در اوایل یک نفر به عنوان سرگروه از طرف دانش­آموزان معرفی می­شود ــ بعد از مدتی ملاک­های انتخاب گروه را مشخص و با هماهنگی اعضای گروه اسم گروه را پیشنهاد می­کند).

2ـ مشخص کردن موضوع مورد بحث(در این قسمت می­توان به دو صورت عمل کرد: الف) تمام گروه­ها یک موضوع را مورد بحث قرار دهند. ب) هر گروه در مورد قسمتی از درس بحث و گفت­گو کنند).

3ـذکر هدف­های آموزشی مورد بحث(دراین مرحله می­توان به دو صورت عمل نمود: الف) از طریق معلم یا یکی از دانش­آموزان مفاهیم کلیدی  روی تخته سیاه نوشته شود.  ب) هرگروه در دفتری که برای " یادداشت­های گروه" تهیه کرده­اند، اهداف درس را خلاصه نمایند.

4ـاختصاص 15 تا 20 دقیقه به مطالعه موضوع به صورت انفرادی ــ در حالتی که دانش­آموزان به صورت گروهی نشسته­اند ــ  و 5 دقیقه انجام بحث گروهی(با توجه به مواد درسی و موضوع درس زمان متغیر است).

5ـاظهار نظر دانش­آموزان در مورد موضوع درس در بحث کلاسی(همراه با استدلال).

6ـ هدایت جریان بحث توسط معلم(در صورت لزوم طرح سؤالاتی از سوی معلم، دانش­آموزان را به­سوی اهداف اصلی درس راهنمایی می­کند).

7ـ نتیجه گیری مباحث توسط دانش­آموزان و نهایتاً توضیحات تکمیلی از سوی معلم.

8ـ ارزشیابی از فعالیت گروه­ها.

·   موارد قابل توجه در روش بحث گروهی:   

ـ این روش را می­توان با روش­های دیگری از جمله روش همیاری، پرسش و پاسخ، بارش مغزی و... تلفیق نمود و به کلاس غنای بیشتری بخشید.

ـ قسمتی از نمره­ی مستمر(مثلاً 5 الا 10 نمره)  به فعالیت گروه­ها ــ

 اعم از میزان مشارکت گروهی، خلاصه کردن مباحث گروهی در دفتر، نظم در کلاس و کارهای گروهی، ارائه مطالب و نتایج بحث گروهی و...ــ اختصاص داده شود تا دانش­آموزان به بحث­های گروهی در کلاس بهای بیشتری بدهند.

ـ برای اثربخشی بهتر این روش هر جلسه بهترین گروه ــ بر اساس معیارهایی که قبلاً از سوی معلم به دانش­آموزان تذکر داده شده است ــ انتخاب شود(مثلاً فعال­ترین­گروه، با انضباط­ترین­گروه و...).

ـ در صورت صلاحدید معلم می­توان گروه­ها را به درجات مختلف

 (خوب، متوسط و ضعیف) تقسیم کرد. باید توجه داشت که دانش­آموز هر دسته در صورت پیشرفت و یا پسرفت درسی بایستی امکان تحرک داشته باشد تا رقابت سالمی بین دانش­آموزان ایجاد گردد.

ـ بعد از مدتی به تشخیص معلم، جهت تشویق دانش­آموزان می­توان درجه­ی" ضعیف" را با توجه به رقابت و پیشرفت­های دانش­آموزان حذف کرد.

ـ با توجه به فعالیت دانش­آموزان درگروه­ها نمرات به­صورت فردی و­گروهی ثبت شود.

·   بعضی از آثار و نتایج روش بحث گروهی:  

1ـ کسب مهارت کافی در کارهای گروهی که نیاز به مشارکت دارد.

2ـ تحمل نظرات دیگران و احترام گذاشتن به آن (و لو اینکه با نظر فرد مخالف باشد).

3ـ فعال شدن ذهن دانش­آموزان و به­کارگیری توان فکری در ارائه­ی پاسخ مناسب به سؤالات و مطالب درسی.

4ـ دانش­آموزان به این نتیجه می­رسند که هر پرسشی پاسخ یا پاسخ­هایی دارد و با مشورت

5ـ می­توان به بهترین پاسخ رسید.

6ـ دانش­آموزان را به تفکر وامی­دارد.

7ـ کشف مفاهیم جدیدی در بحث­های گروهی­که خودِ دانش­آموز به آن رسیده است.

8ـ یادگیری و آموخته­ها عمق و پایداری بیشتری می­یابند.

9ـ دادن فرصت کافی به دانش­آموزان که با مطالب درس درگیر شوند.

10ـ راهکار مناسبی جهت کنترل بهتر کلاس و جلوگیری از بی نظمی در کلاس(چون از یک­سو؛ آنها در فعالیت­های گروهی درگیر و سرگرم می­شوند و از سوی دیگر؛ انجام فعالیت­های گروهی و بحث­ها به

نوعی تخلیه­ی انرژی را به دنبال دارد).

11ـ با ارائه­ی نتایج کارگروهی از سوی اعضای گروه­، دانش­آموزان ابراز و احساس وجود می­کنند، همچنین توانایی سخن گفتن در مقابل جمع درآنها تقویت می­شود.

12ـ در فضای دوستانه دانش­آموزان به مبادله­ و ارائه­ی دانش و آموخته­های خود می­پردازند و با دیگر گروه­های کلاس به تعامل اجتماعی(تقویت روابط اجتماعی) مشغول می­شوند.

13ـ تحلیل، تلفیق و بهبود دیدگاه­های دانش­آموزان در مورد مسائل، دنبال می­شود و شیوه­ی استدلال کردن و پذیرش آن در میان دانش­آموزان به تدریج درونی می­شود.

14ـ حق افراد وگروه­ها درکلاسِ درس برای اظهار نظر بیشتر

-+رعایت می­شود و از جوّ کلاس احساس رضایت بیشتری پیدا می­کنند.

15ـ در این روش، کلاس درس از پویایی خاصی برخوردار است و دانش­آموزان احساس مثبت و نهایتاً پیشرفت بیشتری دارند.

16ـ چون در این روش دانش­آموزان به یک­دیگر کمک می­کنند تمایل و انگیزه برای فراگیری تقویت می­شود.

17ـ با کمک و تذکر معلم در مورد به­کارگیری جملاتی از قبیل:«من با نظر شما موافقم» ، « با این نظر مخالف هستم» ، « به نظر می­رسد پاسخ درست این باشد...» و... دانش­آموزان کمتر دچار مطلق­گرایی می­شوند و احترام به نظر و دیدگاه دیگران در آنها قوت می­گیرد.

پس بیایید با هم از این روش در کلاس­هایمان بیشتر استفاده نماییم.  

 مصلح  کهنه پوشی دبیر علوم اجتماعی